Woda jako czynnik geologiczny cz. 1

We wstępie omówiliśmy występowanie wody w przyrodzie, zasoby jej; tutaj scharakteryzować zamierzamy jej rolę w przeobrażeniu ziemi, ściślej skorupy ziemskiej. Zaczniemy od wody atmosferycznej.

Woda z opadów atmosferycznych dostaje się na powierzchnię ziemi np. w postaci deszczu; część jej spływa po powierzchni w strumieniu, potoku, część wsiąka w głąb ziemi, wreszcie trzecia część i ostatnia paruje j znowu wraca do atmosfery. Woda, która spływa po powierzchni i ostatecznie dostaje się do wielkich zbiorowisk wód – rzek, mórz, oceanów, działa destrukcyjnie i twórczo, przeobraża powierzchnię bezustannie. Najtwardsze skały nie mogą się oprzeć działaniu wody: gdy woda dostanie się w szczeliny np. granitu, rozsadza go przede wszystkim na skutek zmiany swej objętości, jest to działanie mechaniczne wody, innego rodzaju działanie wody jest wynikiem jej zdolności rozpuszczania, jej energii chemicznej. Dość przytoczyć dla przykładu udział wody w kaolinizacji skał glino-krzemianowych.

Wielkie masy wód płynących mogą odgrywać rolę potężnych transporterów: takie wody mogą unosić całe płaty ziemi, obnażając dolne warstwy, mamy wtedy zjawisko denudacji. Następstwem denudacji jest obniżanie, niwelacja wyniosłości ziemskich, ujednostajnienie krajobrazu.